مواردی که بايددرطرح یک سؤال استاندارد رعايت شود و نمونه سؤالاتِ
به نام خدا
1- در طراحی سوال ویژگی های دانش آموزان از قبیل سطح سنی ، توانایی ها و استعدادها، پایه تحصیلی و ..... در نظر گرفته شود .
2- فعل مناسب داشته باشد. ( با توجه به حیطه های شناختی)
3- سوالات بر اساس بارم بندی و بودجه بندی کتاب درسی باشد .
4- اهداف آموزشی امتحان مشخص گردد .
5- جدول مشخصات آزمون با توجه به موارد زیر تهیه شود :
1/5- درج اهداف و محتوا در جدول
2/5- درج طبقات حیطه شناختی در جدول
3/5- مشخص نمودن انواع سوالات آزمون
4/5-مشخص نمودن تعداد سوالات امتحان
6- سوالات امتحانی باید میزان تحقق اهداف آموزشی را ارزیابی کند .
7- صورت سوال و مساله روشن، واضح و شیوا باشد .
8- سوال مختصر ،ساده و سلیس نوشته شود .
9- سوال طوری تهیه شود که به طور مستقیم به هدف مورد اندازه گیری مربوط باشد .
10- سوال باید موضوع مهمی را مورد سنجش قرار دهد .
11- زمان مناسب پاسخگویی به هر سوال با توجه به قدرت متوسط دانش آموزان محاسبه و قید شود .
12- سوالات از نظر آیین نگارش و رسم الخط واضح و مشخص باشد و در آن علائم دستوری و نقطه گذاری دقیقا رعایت گردد .
13- سوال و جواب از نظر علمی ، آیین نگارش ، زمان پاسخ گویی ، بارم بازبینی شود تا خطا به حداقل برسد .
14- در سوال هایی که هدف آن ارزشیابی میزان فهم دانش آموزان است و نه دقت محاسباتی ، از اعداد ساده استفاده شود .
15- پاسخ ( راهنمای تصحیح ) هر سوال به طور دقیق و کامل به همراه ریز نمرات متعلقه نوشته شود و از ارجاع به صفحات کتاب خودداری شود .
16- حتی الامکان توضیحات ضروری در متن سوال آورده شود و در داخل پرانتز درج نگردد .
17- متن سوال برای همه دانش آموزان یک مفهوم را القا کند تا همه بتوانند پاسخ مشخصی ارائه کنند .
18- انتظار خود را از دانش آموزان مشخص نموده و در صورت لزوم واحد مقیاس ، میزان دقت مورد انتظار در پاسخ گویی بیان شود .
19- در صورتی که مساله ای ، راه حل های مختلف داشته باشد ، بایستی بدان اشاره و موضوع در راهنمایی تصحیح نوشته شود .
20- حتی الامکان از به کاربردن کلمات منفی در متن سوال خودداری شود و در صورت ضرورت ، کلمات منفی مشخص گردند .
21- از به کاربردن کلمات منفی در منفی پرهیز شود .
22- در طراحی سوال سطوح مختلف ارزشیابی (آسان،متوسط بالا، متوسط پایین ، دشوار)مد نظر قرار گیرد .
1/22- سوالی دشوار محسوب می گردد که تا 25 درصد دانش آموزان بتوانند دبه آن پاسخ صحیح بدهند.
2/22- سوالی متوسط بالا محسوب می گردد که از 25 تا 50 درصد دانش آموزان بتوانند به آن پاسخ صحیح بدهند .
3/22- سوالی متوسط پایین محسوب می گردد که از 50 تا 70 درصد دانش آموزان بتوانند به آن پاسخ صحیح بدهند .
4-22- سوالی آسان محسوب می گردد که بیش از 75 درصد دانش آموزان بتوانند به آن پاسخ صحیح بدهند .
23- طراحی سوالات بایستی با توجه به ماهیت هر درس انجام گیرد .
24- حتی الامکان از اصطلاحات،مفاهیم و علائم به کاربرده شده در کتاب استفاده شود .
25- نمره هر سوال متناسب پاسخ درست آن سوال باشد .
26- نمره هر سوال با توجه به موارد ذیل در نظر گرفته شود:
1/26- ارزش نمره ای هر سوال کمتر از 25/0 نباشد .
2/26- در مواردی که سوال دارای چند پرسش است ، نباید ارزش نمره ای هر قسمت کمتر از25/0 تعیین شود .
3/26- هنگام ارزش گذاری سوالات توجه کافی معمول گردد تا نمره هر سوال قابل قسمت به تعداد پاسخ های سوال باشد .
4/26- نمره هر سوال نباید از نمره اختصاص داده شده به آن بخش از نظر بودجه بندی بیشتر باشد .
27- سوالات بر اساس سطوح یادگیری بلوم طراحی شود به خصوص در بخش حیطه شناختی به طبقات دانش ، درک و فهم ، تجزیه و تحلیل ، ترکیب و ارزشیابی توجه شود به گونه ای که تعداد سوالات در هر یک از سطوح متناسب با اهداف رفتاری و بودجه بندی کتاب درسی باشد .
28- سوالات بایستی تمام فصول کتاب را به طور منطقی تحت پوشش قراردهد .
29- سوالات آزمون باید نمونه کاملی از اهداف آموزشی کتاب درسی باشد .
30- هنگام به کاربردن واژه هایی مثل بررسی کنید ، مقایسه کنید و.... ملاک پاسخگویی مشخص باشد .
31- سوالات باید به گونه ای طرح شوند که از نظر علمی بین متخصصین اختلافی نباشد .
32- بهتر است صورت سوال یا مساله از پاسخ آن طولانی تر نباشد .
33- در طرح سوال در سطوح بالای حیطه شناختی نباید کلمه به کلمه از روی متن درس نوشته شود .
34- سوالاتی که دانش آموز برای پاسخگویی به آن به ابزار و وسایل خاصی نیاز دارد باید دقیقا توسط طراح آن درس مشخص گردد .
35- سوالها مستقل از یکدیگر طرح شوند تا جواب دادن به یک سوال پاسخ به سوال های دیگر کتاب نباشد.
36- سوالاتی که دارای چند قسمت می باشد ، باید به گونه ای طراحی شوند که اگر دانش آموز نتواند به یکی از قسمت ها پاسخ دهد از پاسخ دادن به بقیه قسمت ها محروم نگردد .
37- از توضیحات غیر ضروری و گمراه کننده در متن سوال خودداری شود .
38- در طراحی سوالات که مبتنی بر عقاید شخصی است ، از دانش آموز خواسته شود تا دلایل و شواهد خود را برای عقیده یا طرز فکر خود ارائه کند .
39- در سوالهایی که جواب کوتاه دارند ( بله – خیر) با کلماتی مانند چرا و چگونه تکمیل شوند .
40- در صورتی که رسیدن تدریجی به یک هدف و یا بخش های یک سوال به یک هدف کلی مربوط باشد ، نسبت به طرح سوالات چند مرحله ای اقدام شود .
41- عبارتی از سوال ، راهنمای پاسخ صحیح برای همان سوال یا دیگر سوالات نباشد .
42- حتی الامکان از به کار بردن واژه های چه کسی ، چه وقت ، کجا .و .... خودداری شود و به جای آن از کلماتی نظیر چرا ،چگونه و به چه دلیل استفاده شود .
43- اگر سوالی برای رسیدن به جواب صحیح، راه حلهای مختلفی داشته باشد در راهنمای تصحیح به آن اشاره شود .
44- به مشخصات ظاهری سوال ( زیبایی، تراکم سوالها، خط نگارشی ، وضوح نمودارو اعداد ، شکل و .....) توجه شود .
45- چنانچه از نظر تعداد سوال محدودیت وجود دارد ، از یک مفهوم سوال تکراری داده نشود .
46- حتی الامکان ترتیب سوالات با توجه به ترکیبی از موارد زیر تنظیم شود:
1/46- گروه بندی انواع سوالها
2/46- آسان به دشوار
3/46- به ترتیب مفاهیم عنوان شده در فصلهای کتاب درسی
4/46- به ترتیب سطوح حیطه شناختی
47- در چینش سوالات ،اولین سوال یک سوال ساده باشد .
48- راهنمایی لازم و دستورالعمل برای جلوگیری پاسخ به سوالات ارائه گردد وبا توجه به نوع سوال ، وسایل مورد استفاده ( ماشین حساب ، خط کش و ...) زمان ، محل پاسخ ، نوع قلم مورد استفاده و ... مشخص گردد.
49- فضای مناسب برای پاسخ لازم پیش بینی شود .
50- تعداد سوالات کوتاه پاسخ و گسترده پاسخ متناسب باشد .
51- در طراحی سوالات به واژه ها ، عبارات ،ارقام و مسایل کم اهمیت تاکید نشود بلکه ملاک اصلی هدفهای آموزشی کتاب درسی باشد .
52- در طرح سوال از به کار بردن جملات طولانی ، کلمات غیر مصطلح و مبهم و ضمایری که مراجع آنها مشخص نیست باید پرهیز شود .
53- در مواردی که سوال دارای شکل یا پاسخهای کوتاه و متعدد باشد نمره آن سوال نیز به طور مجزا ، جزء به جزء تهیه و تنظیم شود .
54- سوالات باید از محتوای کتاب درسی طراحی شود و از پاورقی ها،مقدمه، حذفیات، بخشهای مطالعه آزاد سوال طرح نگردد .
55- در برگه آزمون نمره پاسخ هر سوال به تفکیک در سمت چپ ورقه و مقابل هر سوال در ردیف مربوط قید گردد .
56- در برگه آزمون ریز نمرات و جمع کل نمره ی آزمون منطبق با قوانین و مقررات باشد .
57- زمان پاسخ دهی به سوالات آزمون متناسب با قدرت متوسط دانش آموزان تعیین گردد .
58- اگر سوالات در بیش از یک صفحه تایپ شده باشد ، اولا صفحات شماره گذاری شده و ثانیا در پایان صفحه عبارت (( بقیه در صفحه .... )) درج گردد .
59- سوالات دارای اعتبار باشند یعنی سوالات رفتار و خصیصه معینی را که آزمون به منظور اندازه گیری آن ساخته شده است را اندازه بگیرد .
60- در سوالهای کامل کردنی که برای ارزشیابی پیشرفت تحصیلی به کار می روند ، تعداد زیاد جای خالی منظور نشود .
61- جای خالی سوالهای کامل کردنی تا آنجا که ممکن است در قسمت پایانی سوال قرار گیرد .
62- در صورت امکان مسایل پیچیده و چند مرحله ای به تعدادی مساله یک مرحله ای ساده تقسیم شود .
63- از کاربرد کلماتی چون ، همه ،بعضی وقتها ، غالبا و هرگز در سوالات صحیح و غلط خودداری شود .
64- در سوالهای صحیح و غلط سعی شود طول سوالهای صحیح و طول سوالهای غلط هم اندازه باشد .
65- در طرح سوالات جور کردنی فهرست پاسخ ها باید به طور منطقی مرتب شوند .
66- در طرح سوالات چند گزینه ای ، طول گزینه درست باید در سوالات مختلف تغییر کند .
67- سوالات آزمون باید به زبانی نوشته شود که در حد درک و فهم دانش آموزان باشد .
68- از دادن سوالهای انتخابی خودداری شود .
69- اگر سوالهای آزمون نیاز به تفکر ، جدول بندی و ترسیم داشته باشند برای امتحان وقت اضافه در نظر گرفته شود .
70- تعداد سوالات یک آزمون را با توجه به جمیع شرایط دانش آموزان ، محتوای کتاب ، آب و هوا، تجهیزات و امکانات و .... تعیین گردد .
*حيطه های شناختی و فعلهای رفتاری که بر اساس آن سؤالات طرح گردد.
تعریف :
هدف حیطه های شناختی یاد آوردن یا باز سازی آنچه که در آموختن ضروری است،تأکید می کند. حیطه های شناختی از ساده ترین سطح شناخت یاد آوری تا پیچیده ترین شکل آن ارزشیابی پایان می یابد. متأ سفانه در طرح سؤالات بیشتر از سطوح ( دانش، درک و فهم ، کاربرد) استفاده می شود.
انواع حيطه های شناختی
1- دانش : کسب دانش و معلومات است. یادگیری در این سطح بیشتر جنبه حفظی دارد. فعلهای رفتاری آن مانند:تعریف کنید، مشخص کنيد ،بیان کنید ، نام ببرید، شرح دهید، فهرست کنید ، انتخاب می کند، نامگذاری می کند.
2- در ک و فهم :
توانایی پی بردن به مفهوم یک مطلب و تبین آن با جملاتی که شخص خود می سازد. تبدیل مطالب آموخته شده از شکلی به شکل دیگر، ترجمه یا تفسیر کلمات می باشد.
فعل رفتاری:
ترجمه می کند، تفسیر می کند، خلاصه می کند ، مطابقت می کند، تشریح می کند، مثال میزند، پیش بینی می کند، توضیح می دهد، بسط می دهد. از نظر خود دفاع می کند. استنتاج می کند. بازنویسی می کند.
3- کاربرد:
توانایی کاربرد اصول علمی ، فرضیه ها ، قضایا و دیگر مفاهیم انتزاعی در وضعیت و موقعیت مناسب بدون اینکه هیچ گونه راه حلی ارایه دهد. وقتی مسئله ای به دانش آموز داده می شود آن را حل می کند مطالبی آموخته آن را بکار می برد.مثلاً فهمیده که علل آلودگی آبها چه عواملی هستند آنها را در زندگی و محیط زیست خود بکار می برد.
فعل رفتاری:
تهیه می کند، بکار می برد.، اصلاح می کند، با مهارت انجام می دهد ، بکار می اندازد، تغییر می دهد، حل می کند ،کشف می کند ، تولید می کند.
4- تجزیه تحلیل:
شکستن مطلب به اجزای تشکیل دهنده آن و یا روابط بین اجزاء و نحوه سازمان یافتن آنها تأکید می شود. یاد گیری در این سطح مستلزم گذشتن از مراحل دانش فهمیدن ، بکار بستن است . شناسایی اجزاء تشکیل دهنده یک موضوع نیز می باشد.
فعل رفتاری
تجزیه می کند، نمودار رسم می کند ، تشخیص می دهد ، مشخص می کند ، تصویر می کند ، استنباط می کند ، طراحی می کند ، انتخاب می کند ، تفکیک می کند ، به اجزاء تقسیم می کند، توجیه می کند، اثبات می کند ، می شکافد ، تحلیل می کند .
5- ترکیب ( آفرینندگی )
عواملی که در مرحله تجزیه تحلیل از همدیگر تفکیک کرده است به طریقی نو برای اخذ یک معنی جدید و نو ظهور با یکدیگر ترکیب می کند در هم آمیختن دو باره قسمتهایی از تجارب گذشته با مطالب جدید و باز سازی آن به صورت یک کل تازه و نسبتاً انسجام یافته است.فراکیر می تواند از جریان ترکیب امور و عوامل به شیوه جدید به نظریاتی خلاق و بدیع دست یابد.
فعل رفتاری :
سخنرانی می کند ، انشاء می نویسد. بر نامه ریزی می کند ، می سازد ، ابداع می کند ، پیشنهاد می کند ، داستان می نویسد، تولید می کند ، می گوید، می نویسد،
6- ارزشیابی :
عا لی ترین مرحله شناخت است . قضاوت در باره امور اطلاعات و حتی روشهای روبرو شدن با مسائل است. نتیجه جریان شناخت است.
فراگیر ناچار به اخذ تصمیم است. نقش پل ارتباطی را بین رفتار های شناختی و رفتارهای عاطفی ایفاء می کند.
فعل رفتاری :
مقایسه می کند ، تفسیر می کند، ارزشیابی می کند ، اظهار نظر می کند ، خلاصه می کند، قضاوت می کند ، نقد می کند ، مقابل می کند ، انتخاب می کند .
نمونه سؤالات در حيطه های مختلف شناختی درس جغرافيا (1و 2)و علوم زمین
جغرافیا:
حیطه دانش:
- قدیمی ترین تعریف علم جغرافیا را بیان کنید؟
- چرا جغرافیا با دید تر کیبی یا کلی نگری به موضو عات می پردازد؟
- روشهای کتابخانه ای ، گرد آوری اطلاعات توسط جغرافیدانان را نام ببرید؟
- با توجه به شکل مکان مخروط افکنه را مشخص کنید ؟( یک مخروط افنکه رسم شود)
گزینه درست را با توجه به سؤال انتخاب کنید؟
کدام یک ویژگی روستاهای متمر کز می باشد؟ الف- در مناطق شمال ایران زیاد دیده می شود. ب- اغلب در کنار رود خانه ها قراردارند.
پ- در مناطق خشک و نیمه خشک ایران وجود دا رند. ت- خانه ها بصورت پله کانی دیده می شوند .
درک فهم :
- از رو ی نقشه محل قله دماوند ، رشته کوه زاکرس راپیدا کرده و در محل آن بنویسید.( نقشه داده شود.)
-علت وقوع زمین لرزه را شرح دهید؟
-افزایش جمعیت نقش مهمی در آلودگی آب های در یای خزر دارد ، در این ارتباط چهار مثال بزنید؟
کاربرد:
- هر یک از پدیده های جغرافیایی ، جنگلهای مانگرو ، قله تفتان را در محل آن بر روی نقشه بنویسید.
-اگر جمعیت شهری 50 هزار نفر و وسعت آن 250 کیلومتر مربع باشد و در این شهر تعداد متولدین50 نفر در هزار و تعداد مرگ و میر 30 نفر در هزار باشد. . الف - تراکم جمعیت این شهر را محاسبه کنید ؟ ب- رشد طبیعی جمعیت این شهر را بدست آورید؟
-شکل یک بر خان را رسم کنید و جهت باد را بر روی آن نشان دهید؟
-نیم رخ توپوگرافی شکل زیر را رسم کنید ؟ و بنویسید که کدام عارضه را در طبیعت نشان می د هد؟بخشی از یک نقشه توپوگرافی داده می شود.
تجزیه تحلیل:
با توجه به داده های جدول نمودار ستونی رسم کنید و آن را تفسیر کنید.
|
دما سانتیگراد |
بارش میلمتر |
ماه |
دما سانتیگراد |
بارش میلمتر |
ماه |
|
25 23 22 20 19 26 |
14 17 55 86 53 45 |
مهر آبان آذر دی بهمن اسفند |
23 30 32 35 37 36
|
45 33 21 - - - - |
فروردین اردیبهشت خرداد تیر مرداد شهریور |
-شکل زیر یک نوع یخچال می باشد انواع یخرفت ها را بر روی آن مشخص کنید. شکل یخچال رسم شود.
شکل زیر پیدایش فصول را نشان می دهد آن را تحلیل کنید؟ شکل رسم شود.
چگونگی گردش زمین را بدور خورشید رسم کنید بطوریکه انقلابین و اعتدالین درآن مشخص شده باشد؟
جهت وزش بادهای موسمی و غربی را بر روی نقشه رسم کنید؟ نقشه داده شود.
ترکیب:
-در ارتباط با دخالت نابجای انسانها در محیط زیست در صد سال اخیر دو سطر بنویسید؟
- جهت بهبود وضعیت محیط زیست محل زندگی خود چه پیشنهادی دارید؟
-برای جلوگیری از مهاجرت روستائیان به شهر چهار را ه حل بنویسید؟
-فرض کنید در محیط زندگی شما مخاطره طبیعی سیل اتفاق افتاده است ، شما بعنوان یک مدیر چگونه بر نامه ریزی می کنید ؟ سه مورد
ارزشیابی :
دو تصویر داده شده چه چیزی را نشان می دهد ، در چهار مورد بایکدیگر مقایسه کنید .-
تصویر فرسایش فیزیکی تصویر فرسایش شیمیایی داده می شود.
-شما بعنوان یک مسئول شهر رامسر برای جلوگیری از آلودگی آبهای این شهر تصمیماتی می گیرید ؟ چهار مورد
-آب و هوای گرم و خشک و آب و هوای معتدل را با یکدیگر مقایسه کنید ؟چهار مورد
علوم زمین
دانش
- عوامل اصلی دگر گونی سنگها را نام ببرید؟
- انواع تنش را در سنگها نام ببرید؟
- چین تک شیب را تعریف کنید؟
درک و فهم
بروی شکل زیر که یک نوع چین را نشان می دهد ، پهلو و سطح محوری را مشخص کنید و در محل آن بنویسید. شکل داده شود.
-انتظار دارید در هر یک از حالتهای زیر سنگها چه نوع واکنشی از نوع خمیری یا شکستگی از خود نشان دهنددر مقابل هرعبارت بنویسید.
الف- سنگ درروی زمین قرار دارد...........................
ب- سنگ آبدار است...........................
-کدامیک از شکل های زیر بایکدیگر ارتباط بیشتری دارند.
دونوع کسل داده شود و یک نوع چین
کاربرد
با توجه به شکل زیر به سؤالات پاسخ دهید. در این سؤال در یک شکل منحنی های میزان داده می شود.
الف- جهت جریان آب به کدام سمت است؟
ب- شیب در کدام جهت بیشتر است ؟
پ- مقدار شیب را در فاصله دو نقطه AB را به درصد بنویسید.
اگر فاصله دو نقطه 5/5 سانتیمتر باشد فاصله دو نقطه بر روی زمین چند کیلومتر است؟
یک نوع گسل معکوس و یک نوع گسل رورانده را رسم کنید و قسمتهای مختلف آن را بر روی آن بنویسید؟
تجزیه تحلیل
اجزاء مختلف یک چین مایل را با رسم شکل نشان دهید؟
ترکیب
-فرض کنید در محل زندگی شما گسلهای متفاوتی مشاهده گردیده است ، شما بعنوان یک بر نامه ریز چه پیشنهادهایی در ارتباط با ساخت مسکن در این محل دارید؟ دو مورد
منابع و مآخذ
1-پاشا شریفی،حسن،علیرضا ،کیامنش.شیوه های ارزشیابی از آموخته های دانش آموزان.تهران
2- شعبانی،حسن.(1377).مهارتهای آموزشی و پرورشی. تهران:سمت
3-http://resalat.blogfa.com/post-31.aspx
تهیه و تنظِم:
گروه آموزشی جغرافیا و زمین شناسی شهرستان
این وبلاک متعلق به گروه آموزشی جغرافیا اداره آموزش وپرورش شهرستان رامسر بوده و از این طریق مطالب علمی پژوهشی مرتبط با درس جغرافیا به اطلاع دبیران و دانش آموزان شهرستان و عموم می رسد.